09:00 - 18:00:: 0 212 571 12 26 - 0 212 571 12 27 || Mesai Dışı: Dr Erhan Özel 0 532 454 03 33 - Dr Ersen Alp Özbalcı 0 (532) 318 31 69

Küme Baş Ağrısı Hakkında

KÜME BAŞ AĞRISI

Bu tip baş ağrısı adından da anlaşılabileceği gibi belli aralıklarla tekrar eder ya da belli dönemlerde kümelenir. Baş ağrılarının en şiddetli tiplerinden biridir.

Sıklıkla başınızın bir tarafında ya da bir gözünüz etrafında, gece yarısı uykudan uyandıran, yoğun bir ağrıdır.

Küme periyotları olarak bilinen, sık baş ağrısı atakları içeren dönemler, haftalar ya da aylar sürebilir.  Baş ağrısı atakları tamamen durduktan sonra remisyon(sessiz) dönemine girer. Bu sessiz dönemde aylarca ya da yıllarca hiç baş ağrısı olmayabilir.

Küme baş ağrıları çok şükür ki enderdir ve hayatı tehdit edici özelliği yoktur. Tedaviler küme baş ağrısı ataklarının kısa sürmesine, daha hafif geçmesine yardımcı olabilir. Ek olarak ilaç tedavileri küme ağrısı ataklarının sayısını da azaltabilir.

Semptomlar-Bulgular-Belirtiler

Küme baş ağrısı önceden hiçbir belirti olmadan aniden başlar.

Sık bulgu ve belirtiler;

  • Genelde bir göz etrafında ya da başın bir yarısında hissedilen ancak yüzün veya kafanın diğer bölgelerine, boyuna ya da omuza da yayılabilen, oldukça ıstırap verici bir ağrı
  • Tek taraflı ağrı
  • Uykusuzluk, huzursuzluk, tedirginlik
  • Aşırı gözyaşı
  • Etkilenen tarafta göz kızarıklığı
  • Etkilenen tarafta akıntılı ya da akıntısız burun tıkanıklığı
  • Terli, soluk yüz derisi
  • Etkilenen tarafta göz çevresinde şişlik
  • Gör kapağında düşme

Küme baş ağrısı, hastalar tarafından genelde keskin, delici ya da yanıcı olarak tarif edilir. Hastalar ayrıca ağrının sanki göz içine kızgın bir şiş sokulmuş ya da göz yerinden çıkacakmış gibi bir his oluşturduğunu ifade etmektedirler.

Küme baş ağrısı atağındaki kişiler dinlenemezler. Genelde atak sırasında otururlar ya da yürürler. Migren hastalarının aksine küme baş ağrısı hastaları yatmaktan kaçınırlar çünkü yatış pozisyonu ağrıyı arttırıyor gibi görünmektedir.

Ağrı tek taraflı olsa da bulantı, ışığa, sese hassasiyet ve aura gibi migren benzeri semptomlar küme baş ağrısında da olabilir.

Küme Periyodu Özellikleri

Küme periyotları genelde 6-12 hafta kadar sürmektedir. Her bir kümenin başladığı gün ve süresi periyotlar arasında uyumlu olabilir. Örneğin küme periyotları, her bahar ya da kış döneminde olmak üzere mevsimsel olabilir.

Bazı kişiler epizodik küme baş ağrıları yaşayabilir. Epizodik küme baş ağrılarında, küme baş ağrısı atakları yılda sadece bir hafta görülebilir. Ardından 12 aya kadar süren sessiz bir dönem olabilir ve ardından yineleyebilir.

Küme baş ağrısı periyotları bir yıldan uzun sürebilir. Ya da ağrısız dönem bir aydan kısa olabilir.

Küme periyodu sırasında;

  • Baş ağrıları genelde her gün görülür. Bazen günde birkaç kez olabilir.
  • Tek bir atak 15 dakika ile 3 saat arasında sürebilir.
  • Ataklar genelde günün aynı saatinde başlar
  • Atakların çoğu gece ve genelde yatış saatinden bir iki saat sonra olur
  • Ağrı genelde başladığı gibi aniden hızla yoğunluğunu kaybederek biter. Atak sonrası çoğu hastada hiç ağrı yoktur ancak bitkin durumda olurlar.

Ne zaman doktora başvurulmalı?

Küme baş ağrısı ile ilk kez karşılaşıyorsanız,  ciddi bir hastalığınızın olup olmadığının anlaşılması ve ne uygun tedavinin başlanabilmesi için doktora başvurmalısınız.

Baş ağrısı, ciddi olsa bile, genelde altta yatan bir hastalıktan kaynaklanmaz. Ancak bazen beyin tümörü ya da beyin damarlarının zayıflamış duvarının yırtılması (anevrizma yırtılması )gibi ciddi bir duruma da işaret ediyor olabilir.

Ayrıca baş ağrısı ilk kez başınıza gelmiyorsa ancak ağrının özellikleri değiştiyse ya da ağrıyı daha farklı hissediyorsanız da doktora başvurmalısınız!

Aşağıdaki bulgular varsa acil servise başvurmalısınız;

  • Beklenmedik, şiddetli, şimşek çakması gibi bir baş ağrısı
  • Baş ağrısına ateş, bulantı-kusma, ense sertliği, bilinç bulanıklığı, nöbet geçirme, uyuşma, konuşma güçlüğü eşlik ediyorsa beyin tümörü, menenjit, ensefalit ya da inme söz konusu olabilir.
  • Kafa travması sonrası baş ağrısı (küçük bir düşme ya da çarpma dahi olsa)  giderek kötüleşiyorsa
  • Önceden yaşadığınız baş ağrılarından farklı ani ve şiddetli baş ağrılarınız oluyorsa
  • Gün içerisinde giderek artan ve özelikleri değişen baş ağrılarınız oluyorsa

KÜME BAŞ  AĞRISI NEDENLERİ

  • Küme baş ağrılarının kesin nedeni bilinmemekle birlikte hipotalamusta meydana gelen anormalliklerin rol oynadığı düşünülmektedir. Hipotalamus beyinde bulunan yaklaşık badem büyüklüğünde hormonal sistemi, vücut sıcaklığını, vücut ritmini düzenleyici görevleri olan bir bezdir. Küme periyodlarındaki ataklar günlük olarak saat ile kurulmuş gibi başlarken küme periyodları da sıklıkla her yılın aynı döneminde başlamaktadır.
  • Küme baş ağrılarının bu düzenli olma özelliği işin içerisine vücudun biyolojik saatinin karıştığını düşündürmektedir. İnsanlarda biyolojik saat beynin merkez kesiminde yer alan hipotalamus içerisindedir.
  • Hipotalamustaki anormallikler küme baş ağrılarının düzenli tekrarlamasını ve zamanlamasını açıklayabilir. Küme baş ağrısı atağı sırasında yapılan görüntüleme işlemleriyle hipotalamusta normalden fazla aktivite gösterilebilmektedir.
  • Migren ve gerilim baş ağrısının aksine küme baş ağrılarını tetikleyen yiyecek, hormonal değişiklikler ya da stres söz konusu değildir. Ancak bazı kişilerde migren atakları gibi aura ya da bulantı olabilmektedir.
  • Küme periyodu başladığında alkol tüketimi periyod içerisindeki atakların daha çabuk başlamasına neden olabilmektedir. Bu nedenle küme baş ağrısından şikayetçi olan hastalar ağrı atakları geçirdikleri periyotlarda alkol tüketiminden kaçınmalıdırlar.
  • Diğer olası ağrı başlatıcı etken de kalp hastalarında kullanılan nitrogliserin isimli ilaçtır.

 

KÜME BAŞ AĞRISI RİSK FAKTÖRLERİ

Sex: Erkeklerde küme baş ağrısı daha sık görülür.

Yaş: Küme baş ağrısı her yaşta başlayabilir ancak hastaların çoğunda 20-50 yaşları arasında başlar.

Sigara kullanımı: Küme baş ağrılı hastaların çoğu sigara tiryakisidirler.

Alkol kullanımı: Küme baş ağrısı hastası eğer ağrı atakları geçirdiği dönemde ise alkol kullanımı bir sonraki ağrının başlangıcını hızlandırır.

Aile öyküsü: Birinci derece akrabalarda (anne-baba, kardeş) küme baş ağrısı varsa risk artmaktadır.

KÜME BAŞ AĞRISI İÇİN MUAYENEYE ÖNCESİ YAPILMASI GEREKENLER

Baş ağrısından şikâyetçi olan bir kişinin öncelikle iyi bir İç Hastalıkları Uzmanınca muayene edilmesi gerekir. Çünkü her ne kadar baş ağrınızın küme baş ağrısı olduğunu düşünüyor olsanız da altta yatan neden bambaşka olabilir. Bu nedenle öncelikle İç Hastalıkları Uzmanınca değerlendirme yapılmalıdır. Sinir sistemi hastalıklarıyla ilgilenen dal Nörolojidir. Baş ağrısı nedeniyle Nöroloji uzmanına da başvurulabilir ya da İç hastalıkları uzmanı sizi tetkiklerinizi yaptıktan sonra küme baş ağrısı tanısıyla nöroloji uzmanına yönlendirebilir.

Doktor muayeneleri zaman alıcı olabileceği ve bu esnada bazı şikâyetlerinizi söylemeyi unutabileceğiniz için öncesinde bir takım hazırlıklar yapmak fayda sağlayacaktır. Aşağıda neler yapabileceğiniz ile ilgili öneriler yer almaktadır.

Baş ağrısı günlüğü tutun!!

Doktorunuza en çok yardımcı olabilecek şey baş ağrısı ile ilgili bir günlük tutmaktır. Her baş ağrısı başladığında mümkün olan tüm detayları not ederek doktorunuzun baş ağrınızın tipine ve olası tetikleyici etkenleri belirlemesine yardımcı olabilirsiniz.

  • Tarih: Her bir baş ağrısı atağının günü ve saatini not ediniz
  • Süre: Baş ağrınız ne kadar sürüyor
  • Yoğunluk: En şiddetlisi 10 olmak üzere 1 ile 10 arası puanlayınız.
  • Tetikleyici faktörler: Eğer belirleyebildiğiniz bazı yiyecekler, ses, parfüm, fiziksel aktivite ya da çok uyumak gibi faktörler varsa not alınız.
  • Bulgular: Ağrı öncesinde belirleyebildiğiniz şikâyetler-bulgular var mı?
  • İlaç kullanımı: İlaç kullandınız mı? Baş ağrısı ile ilgili olmasa da kullandığınız ilaç varsa dozuyla birlikte not ediniz.
  • Rahatlama: Ağrıda azalma hissettiniz mi? Tümüyle kesilmesi ya da azalması not edilmeli.

Doktor ile muayene süresinde işleri kolaylaştırmak için soruları önceden hazırlamak faydalı olacaktır. Küme baş ağrısı için sorulabilecek soruların bazıları şöyledir

  • Şikayetlerimin olası nedeni nedir?
  • Şikayetlerimi açıklayabilecek başka nedenler olabilir mi?
  • Ne gibi incelemeler yapılması gerekli ve bu incelemelerle hangi olasılıklar elenecek
  • Benim durumum geçici mi, kalıcı mı?
  • Ne tip tedavi seçenekleri var ve hangisini öneriyorsunuz?
  • Önerdiğiniz tedavi yöntemine alternatif olarak neler var?
  • Başka sağlık sorunlarım var. Küme baş ağrısı ile birlikte bu durumlarla nasıl baş edebilirim?
  • Dikkat etmem gereken durumlar nelerdir?
  • Baş ağrısı ile ilgili bir uzmana gitmeli miyim?
  • Yazdığınız ilaca alternatif benzer ilaçlar var mı?
  • Yazdığınız ilaçların en sık yan etkileri nelerdir?
  • Evde inceleyebileceğim broşür ya da yazılı bir bilgi kaynağı var mı? Hangi internete sitesinden bilgi almamı önerirsiniz?

Doktorunuzla görüşmenizde soru sormaktan çekinmeyiniz. Aklınıza gelen her soruyu sorabilirsiniz. Doktorunuzun size soracağı sorular da olacaktır ve bunlara hazırlıklı olmak zamandan tasarruf sağlayacaktır. Örneğin;

  • Belirtileri ilk ne zaman fark ettiniz?
  • Şikayetleriniz ara sıra mı yoksa sürekli mi?
  • Şikayetler günün aynı saatlerinde mi başlamaya meyilli? Aynı mevsimde mi olmaya meyilli?
  • Alkol kullanıyorsanız ağrınızla ilişkili mi?
  • Şikayetleriniz ne kadar ciddi?
  • Şikayetlerinizi sıklaştıran ya da kötüleştiren bir şey var mı?

KÜME BAŞ AĞRISI TANISI VE GEREKLİ İNCELEMELER

Küme baş ağrısı karakteristik bir baş ağrısı tipidir ve ataklarının özellikleri vardır. Sizin atakları, ağrıyı, ağrının yerini ve şiddetini, ilişkili diğer bulguları detaylı şekilde tanımlamanız sayesinde tanısı konabilir. Baş ağrınızın ne kadar sürdüğü ve sıklığı da önemli faktörlerdendir.

Kronik ve tekrarlayıcı baş ağrılarınız varsa doktorunuz baş ağrınızın tipini ve nedenini belirleyebilmek için belirli bazı yaklaşımlarda bulunmak isteyebilir.

Nörolojik Muayene

Nörolojik muayene ile doktorunuz küme baş ağrısının fiziksel bulgularını bulabilir. Bazen göz bebekleriniz küçülmüş olabilir ya da göz kapağınız düşük olabilir. Bu bulgular ağrı sırasında da olabilir ağrı atakları arasında da olabilir.

Görüntüleme İncelemeleri

Baş ağrınız alışılmadık bir tipte ya da karmaşık özellikler sergiliyorsa ya da nörolojik muayenenizde beklenmedik bulgular ile karşılaşıldı ise doktorunuz sizden görüntüleme isteyebilir. Çünkü bu karmaşık durumların nedeni beyin tümörü ya da anevrizma gibi daha ciddi durumlar olabilir.

Bilgisayarlı Tomografi (BT): BT ile seri şekilde alınmış X ışını görüntüleri birleştirilerek beyninizin kesitsel görüntüleri elde edilir.

Manyetik Rezonans (MR): MR da ise kuvvetli bir manyetik alan ve radyo dalgaları kullanılarak beyninizin ve kan damarlarınızın detaylı görüntüleri elde edilir.

KÜME BAŞ AĞRISI TEDAVİSİ

Küme baş ağrısının tedavisi yoktur. Yani ortadan kaldırılamaz. Tedavinin amacı, ağrının şiddetini azaltmak, ağrı periyodlarını kısaltmak ve atakları önlemeye çalışmaktır.

Küme baş ağrısında ağrı aniden başlayım kısa zamanda sonlanabildiğinden dolayı hızlı etki edecek ilaçlara ihtiyaç vardır ve tüm bu nedenlerle tedavisi zordur.

Bazı tür ağrı kesiciler hızlı şekilde ağrıda azalma sağlayabilirler. Aşağıda yer alan tedavi seçeneklerinin küme baş ağrılarının önlenmesinde ve ağrı ataklarında ağrının azaltılmasında en etkili yöntemler oldukları son yapılan çalışmalarla kanıtlanmıştır.

Acil Tedavi

Oksijen: Dakikada en az 12 lt olmak üzere %100 oksijenin maskeyle verilmesiyle çoğu vakada dramatik iyileşme sağlanır. Bu güvenli, ucuz işlemin etki gösterebilmesi için 15 dk geçmesi gerekir.

Oksijen tedavisinin en büyük sıkıntısı her zaman ulaşılabilir olmamasıdır. Bu nedenle çok pratik bulunmaz.

Triptan: Sumatriptan isimli ilacın enjekte edilebilir formu migren tedavisinde kullanılır. Bu ilaç küme baş ağrısı ataklarında da etkilidir.

İlk enjeksiyon tıbbi gözlem altındayken verilmelidir. Bazı hastalar sumatriptanın burun spreyi şeklinde olan formundan fayda görebilirler ancak bazı hastalarda iğne olmak kadar etkili olmadığını da söylemektedir. Yüksek tansiyon hastasıysanız ya da kontrol altında olmayan kalp rahatsızlığınız varsa sumatriptan önerilmez.

Diğer triptan ise Zolmitriptandır. Burun spreyi ya da tablet olarak kullanılabilir. Sumatriptan kullanılamıyorsa bu ilaç alternatiftir.

Octreotide: Octreotide, somatostatin isimli hormonun sentetik tipidir ve enjekte edilebilir formdadır. Küme baş ağrısının etkili bir tedavisidir.

Lokal Anestezikler: Lidocaine gibi bir lokal anesteziğin uyuşturucu etkisi, burundan uygulandığında bazı kişiler ağrıyı azaltabilmektedir.

Dihydroergotamin: Bu ilacın damar içine verilen formu ağrıyı hafifletebilmektedir. Burun içi sprey olarak da kullanılan formu vardır ancak etkili olduğu henüz kanıtlanmamıştır.

Koruyucu Tedavi

Koruyucu tedavi, küme baş ağrısı ataklarını içeren periyot başlangıcında devreye sokulmalıdır. Amaç atakları baskılamaktır.

Hangi ilaçların kullanılacağı ağrı dönemlerinin ne uzunlukta ve ne düzende olduğuna göre belirlenir. Doktorunuz rehberliğinde ağrı dönemleri bitiminde azaltarak kesilebilirler.

Kalsiyum Kanal Blokerleri:Verapamil genelde ilk seçenektir. Diğer ilaçlarla birlikte kullanılabilir. Ara sıra kronik küme baş ağrılarını kontrol altına alabilmek için uzun süreli kullanımı mümkündür.

Yan etkileri, kabızlık, mide bulantısı, bitkinlik, ayak bileklerinde şişme, tansiyon düşüklüğüdür.

Kortizon: Küme baş ağrısı hastalarının çoğunda, inflamasyon önleyici ilaçlar olarak bilinen kortizonlar-örneğin prednizolon-hızlı etkilidirler.

Eğer küme periyodu yeni başladıysa ya da uzun bir sessizlik döneminden sonra başladıysa doktorunuz size kortizon reçete edebilir.

Kısa vadede kullanmak için iyi bir seçenek olsalar da kortizonlar, Şeker hastalığı, yüksek tansiyon ve katarakt gibi yan etkilerinden dolayı uzun süreli kullanılmamalıdır.

Lityum: Bipolar bozukluğun tedavisinde kullanılan lityum, diğer koruyucu ilaçlar fayda etmezse kullanılabilir.

Yan etkileri, titreme, susama ve ishaldir. Doktorunuz yan etkileri en aza indirmek için ilaç dozunu ayarlayacaktır.

Lityum kullanırken düzenli olarak kan tahlilleriyle böbreklerin zarar görmesi gibi daha ciddi yan etkiler engellenmeye çalışılır.

Sinir Bloğu: Başın arka kesiminde yer alan oksipital sinir çevresine kortizon ve lokal anestezik enjeksiyonu, kronik küme baş ağrılarında etkili olabilir. Oksipital sinir bloğu uzun etkili koruyucu tedaviler etkilerini gösterene kadar geçici rahatlama için faydalıdır.

Ergo Alkaloidleri: Gece yarısı ataklarından korunabilmek için dilaltı ergo ilacı yatmadan önce alınabilir

Kendi kendine enjekte edilebilecek dihidroergotamine (D.H.E.45)de kullanılabilir. Ergolar belirli bir süre kullanılabilirler ve triptanlarla birlikte kulanılmamalıdırlar.

Melatonin: Çalışmalar gece yarısı alınan 10 mg melatoninin küme baş ağrısı ataklarının sıklığını azalttığını göstermektedir.

Divalproex ve Topiramate isimli nöbet önleyici ilaçlar koruyucu tedavide kullanılabilirler.

Cerrahi: Çok ender olarak uygulanır. Özellikle trigeminal sinirin yolu tahrip edilerek sonuca ulaşılmaya çalışılır ancak çiğneme kaslarında güçsüzlük, yüzün çeşitli yerlerinde hissizlik, kaslarda erime gibi ciddi yan etkileri vardır. Bu nedenle pek tercih edilmez.

KÜME BAŞ AĞRISI TEDAVİSİ İÇİN YAPILAN ARAŞTIRMALAR

Küme baş ağrılarının nedeni hakkında daha çok şey öğrenildikçe tedavisi için de özel ilaçlar geliştirme şansı artmaktadır.

Oksipital sinir uyarılması adı altında bir çalışma yürütülmektedir. Bu işlemde başın arkasına oksipital siniri uyarabilecek küçük elektrotlar yerleştirilmektedir. Amaç ağrı geldiğinde bu elektrotlar aracılığıyla siniri uyarmak ve ağrıyı bloke etmektir. Bazı çalışmalar bu yöntemin etkili olabildiğini göstermektedir.

Diğer üzerinde çalışan yöntem derin beyin uyarılması adını alır. Hipotalamusa yerleştirilen elektrotlar aracılığıyla uyarı oluşturulmakta ve ağrının önüne geçilmeye çalışılmaktadır.

KÜME BAŞ AĞRISI İÇİN ALINABİLECEK ÖNLEMLER

Küme baş ağrısı döneminde ataklardan korunmak için alınabilecek önlemler aşağıda sıralanmıştır.

Düzenli bir uyku planlayın; Küme baş ağrısı dönemleri normal uyku düzeninizde olan değişikliklerle tetiklenebilir. Bu dönemlerde düzenli uyku atakları azaltacaktır.

Alkol kullanımından kaçının; Bira ve şarap dahil tüm alkollü ürünler küme dönemlerindeyken hızlı bir şekilde baş ağrısı atağının başlamasına neden olur.

Küme baş ağrılarının nedeni bilinmediği için tümüyle ortadan kaldırılması mümkün değildir. Her halükarda ilk baş ağrısı yaşanacaktır. Ancak küme baş ağrıları için faydalı olacak yaklaşımın önleyici tedavi olduğu açıktır çünkü ağrı sırasında yapılacak tedaviler umutsuz görünmektedir.

Önleyici tedaviler küme baş ağrısı ataklarının sıklığını ve şiddetini azaltmaya yardımcı olabilir. Ayrıca aşırı ilaç kullanımına bağlı oluşabilecek baş ağrısı riskini azaltır. Önleyici tedaviler acil ilaçların daha faydalı olmasını sağlayacaktır. Ek olarak alkol ve sigara tüketiminden uzak durarak ilerde olabilecek atakların riskini azaltabilirsiniz.